مقاله آشنایی با اندیشمندان نظریه فرهنگ
تحقيق درس نظريه هاي فرهنگي
اميل دورکيم + انديشمندان مکتب انتقادي فراساختارگرا
استاد راهنما: دکتر حسام الدين آشنا
محمد جواد رمضاني
رشته معارف اسلامي و فرهنگ و ارتباطات 82
خرداد 1387
Durkheim.blogfa.com
مقدمه:
در درس نظريه هاي فرهنگي، با انديشمندان و نظريه پردازان
حوزه فرهنگ و مکاتب مختلف آشنا شديم. در اين مقاله قصد داريم به زندگي نامه، آثار و
مباحثي که پيرامون چند تن از اين افراد بپردازيم. اميل دورکيم به عنوان نماينده مکتب
کلاسيک و مالکي، وست، باتلر، سعيد و بيکر از مکتب انتقادي فراساختار گرا را معرفي خواهيم
کرد.
نظريه انتقادي مابعدساختارگرا ناشي از جريان پست مدرنيسم
مي باشد که در واقع نقد دوران مدرنيسم در چند جنبه اساسي است. از جمله نقد مباني فرهنگ
علم و مدرنيته غربي، التزام به مرکزيت متون و گفتارها در ساخت نظام اجتماعي، باور به
اين که نظريه فرهنگي جزئي از عمل اخلاقي و سياسي است و تصديق چشم اندازها، صدا ها و
فرهنگ هاي گروه هاي فرودست. (اسميت،1384،367) انديشمنداني را که در اين مبحث قرار است
مطالعه کنيم هر يک به گونه اي به مدرنيسم و مباني آن انتقاد کرده اند و سعي در ترسيم
نظام ايده هاي خود بر اساس فراساختارگرايانه داشته اند. مدرنيته به ناگزير، موسس و
مشروعيت بخش سلسله مراتب سرکوب بود. هم چنين مدرنيته به آزار گروه هاي ناهمخوان منجر
شد. گروه هاي اجتماعي اي که نمي شد آنان را صرفاً در يک مقوله واحد جاي داد، يا از
ترَک هاي اصول نظام دهنده مدرنيته بيرون مي افتادند، به سياست هاي طرفدار همگوني مقيمي
شدند يا آماج آزار و نابودي قرار مي گرفتند. (اسميت، 1384،369)
اميل دورکيم:
اميل دوركيم (1858-1917م) از بنيانگذاران جامعهشناسي
و يكي از تأثيرگذارترين شخصيت‌هاي اين عرصه است.
زندگي نامه:
"تولد اميل دورکيم در 1858. 15 آوريل در اپي نال در خانواده اي رباني يهودي.
پدرش در کودکي او مي ميرد. تحصيل در کالج اپي نال .دورکيم در پايان تحصيلات متوسطه
جايزه‌ي مسابقات عمومي را مي گيرد . دورکيم به پاريس مي آيد و در مدرسه‌ي لوئي لوگراند
خودش را براي مسابقه ورودي دانشسراي عالي آماده مي کند .
1879. دورکيم به دانشسرا وارد مي شود و در آن جا در سهاي فوستل دو کالانژ و بوترو
را دنبال مي کند. سال 1882 دورکيم «آگره گاسيون» فلسفه را مي گذراند و در سانس و سن
کانتن دبير مي شود. در سال 1887 – 1886 در مجله‌ي فلسفي سه مقاله منتشر مي کند: مطالعات
اخير علوم اجتماعي، علم اثباتي اخلاق در آلمان، فلسفه در دانشگاههاي آلمان. در سال 1887 دورکيم با حکم وزارتي اشيپولر به سمت
استاد علم تعليم و تربيت و علم اجتماعي در دانشکده ادبيات بوردو منصوب مي شود. اين
درس نخستين درس جامعه شناسي در دانشگاههاي فرانسوي است. از همکاري دورکيم در بوردو،
مي توان هامان و رودير و از شاگردان او، شارل لالو و لئون دوگي را نام برد.
1888 انتشار مقاله اي در مجله ي فلسفي در باره ي خودکشي و باروري. 1893، يادداشت
در باره ي تعريف سوسياليسم. مقاله اي در مجله ي فلسفي دورکيم رساله ي دکترا يش: در
باره‌ي تقسيم کار اجتماعي را همراه با رساله لاتين در باره ي سهم مونتسکيو در تشکيل
علم اجتماعي مي گذراند.
1895- قواعد روش جامعه شناس. 1896، درس
جامعه شناسي اش به کرسي استادي تبديل مي شود. تأسيس سالنامه ي جامعه شناسي، اولين مطالعات
دورکيم که در اين سالنامه منتشر شده اند عبارتند از: تحريم همبستري با محارم و خاستگاههاي
آن، تعريف نمودهاي ديني.
1897- خودکشي. 1900- مقاله « توتم پرستي » در سالنامه‌ي جامعه شناسي. دورکيم
که از مبارزان راه غير مذهبي است و به شدت تحت تأثير قضيه دريفوس قرار گرفته بيش از
پيش به مشکل مذهب توجه مي کند. 1902- دورکيم تصدي کرسي علم تعليم و تربيت سوربن را
هم به عهده مي گيرد. 1906- رسماً به سمت استادي کرسي علم تعليم و تربيت دانشکده ي ادبيات
پاريس انتخاب مي شود؛ در آن جا جامعه شناسي و علم تعليم و تربيت را به موازات هم تدريس
مي کند.
1909- تدريس در کلژدوفرانس درباره ي «آيينهاي تعليم و تربيتي بزرگ فرانسه از
قرن هجدهم به بعد». 1911- گزارش به کنگره‌ي فلسفي بولوني درباره‌ي «احکام واقع نگر
و احکام ارزشي». 1912- صوربنايي حيات ديني. 1913- کرسي دورکيم عنوان « کرسي جامعه شناسي
سوربن» را پيدا مي کند. گزارش به انجمن فرانسوي درباره‌ي: «مشکل دين و دوگانگي طبيعت
انساني». 1915 – تنها پسر دورکيم در جبهه‌ي سالونيک کشته مي شود وي دو کتاب با الهام
از اين حادثه منتشر مي کند. آلمان برتر از همه و روحيه‌ي آلماني و جنگ، چه کسي جنگ
را خواسته است؟، منشاء جنگ براساس اسناد ديپلماتيک.
1917- 15 نوامبر . مرگ دورکيم در پاريس."
آثار:
قواعد روش جامعهشناسي، ت‍اري‍خ فرهنگ
و تربيت در اروپ‍ا، تربيت و جامعهشناسي، خودکشي، صور ابتدايي حيات مذهبي،
درباره تقسيم کار اجتماعي، فلسفه و جامعهشناسي، رابطه اخلاق
و کارهاي اجتماعي، احساس مذهبي در عصر حاضر.
ترجمه هاي موجود از آثار دورکيم:
کتابهاي او
دورکيم، اميل، قواعد روش جامعهشناسي،ترجمه
علي محمد کاردان، تهران، ز، ص ۱۷۴
اين کتاب در مقاله ملاحظاتي در باب ترجمه کتاب
قواعد روش جامعهشناسي به قلم غلامعلي خشرو، منتشره در کيهان فرهنگي، سال چهارم، شماره ۵ ، مرداد ۱۳۶۶ ، صفحه: ۲۰-۲۱ مورد نقر قرار گرفته است. منتقد انتقاداتي را به ترجمه فارسي اين کتاب وارد مي نمايد. نيز اين کتاب توسط جواد ق‍ائ‍دم‍ح‍م‍دي
در مقاله اي با نام دورکيم و قواعد روش جامعهشناسي، منتشره در ه‍م‍ش‍ه‍ري
، (۱۰ م‍ه‍ر ۱۳۷۸): ص ۶ مورد بررسي قرار گرفته است.
دورکيم، اميي‍ل، ت‍اري‍خ فرهنگ و تربيت در
اروپ‍ا، مترجم محمد م‍ش‍اي‍خي، تهران: انتشار، ۱۳۸۱. ص ۴۸۸ . مترجم کتاب مقاله اي درباره س‍ي‍ر فرهنگ و تربيت در اي‍ران نگاشته
و به اين کتاب ضميمه نموده است. اين کتاب در مقاله جامعهشناسي تربيتي منتشره
در اي‍ران، (۹ اس‍ف‍ن‍د ۱۳۸۱) ص ۱۰ مورد بررسي قرار گرفته است.
دورکيم، اميل ،تربيت و جامعهشناسي، ترجمه
ع‍ل‍يم‍حم‍د کاردان، م‍وس‍س‍ه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران ، ۱۳۷۶، ص ۱۲۲، واژه‌ن‍ام‍ه.
دورکيم، اميل ، خودکشي، ترجمه ن‍ادر س‍الارزاده
امي‍ري؛ وي‍راس‍ت‍ار غ‍لام‍ع‍ب‍اس ت‍وس‍لي، تهران: دانشگاه علامه طباطبايي،
۱۳۷۸، ب‍ي‍س‍ت و ه‍ش‍ت، [۴۸۹] ص.ن‍ق‍ش‍ه، ج‍دول در مقاله جامعهشناسي ج‍ه‍ان م‍درن نوشته مارتين
ابراين، ترجمه: ع‍لي‌اص‍غ‍ر س‍عي‍دي،
اطلاع‍ات، (۲۵ مرداد ۱۳۸۴): ص ۶ ، (۳۰ مرداد ۱۳۸۴)
دورکم، داويد اميل ،صور ابتدايي حيات مذهبي، تهران
: دانشگاه علامه طباطبايي ,1382، نه + 618
ص. اين کتاب در سال 1383 با نام صور بنياني حيات ديني با ترجمه باقر پرهام توسط نشر
مرکز در تهران در 622 صفحه به چاپ رسيده است.
دورکيم، اميل، درباره تقسيم کار اجتماعي،
ترجمه باقر پرهام، ب‍اب‍ل: ک‍ت‍اب‍س‍راي ب‍اب‍ل، ۱۳۶۹، ص ۴۸۰ اين کتاب تحت عنوان "تقسيم کار اجتماعي"
با ترجمه ح‍س‍ن ح‍بي‍بي ب‍وسي‍ل‍ه انتشارات قلم در سال ۱۳۵۹ در 488 صفحه نيز منتشر گ‍ردي‍ده است.
دورکيم، اميل، صور بنياني حيات ديني، ترجمه
باقر پرهام، تهران: نشر مرکز، ۱۳۸۳، ش‍ش، ص ۶۲2.
دورکيم، اميل، قواعد روش جامعهشناسي، ترجمه
علي محمد کاردان، تهران: دانشگاه تهران، م‍وس‍س‍ه انتشارات و چاپ،
۱۳۸۳، ص ۱۵۵ . اين کتاب با نام قوانين و روشهاي جامعه شناسي توسط عنايت الله شکيباپور،
در تهران توسط انتشارات نيما در 312 ص به چاپ رسيده است. در مقاله جامعهشناسي
ج‍ه‍ان م‍درن نوشته مارتين ابراين ترجمه: ع‍لي‌اص‍غ‍ر س‍عي‍دي، اطلاع‍ات، (۲۵ مرداد ۱۳۸۴؛ص ۶) (۳۰ مرداد ۱۳۸۴؛ص۶). اين کتاب مورد بررسي قرار
گرفته است.
دورکيم، اميل ، فلسفه و جامعهشناسي،
ترجمه فرحناز خ‍م‍س‍ه‌اي ، تهران، ده، ص ۱۳۷
آراء و انديشه هاي دورکيم در مورد فرهنگ را قرار است بررسي کنيم. اگر توانش را داشتيم نقد کنيم و براي مرحله بعد سراغ مکتب انتقادي فراساختارگرا برويم و انديشمندان مختلف را معرفي و نظريات فرهنگي ايشان را مطرح و باز هم اگر شد نقد کنيم.